Spor Genetiği

Spor Genetiği nedir?

Daha Güçlü, Daha Hızlı, Daha Yüksek…

Bilimin ve teknolojinin sporun yararına kullanılması çabaları hep bir adım “daha” ilerisine,”daha” yükseğine ve “daha” fazlasına ulaşma hedeflerinden kaynaklanır.

Yıllar öncesinden, ulaşılması imkansız olarak kabul edilen pekçok sportif derece ve hedef an itibariyle tarihin derinliklerine karışmış bulunmaktadır.

Cinsiyet,ırk, iklim, coğrafya gibi sporcuların iradesi dışında oluşan temel belirleyici farklılıkların yanında ,
beslenme, eğitim, maddi imkanlar, finansal destek gibi sporcu performansını doğruda etkileyecek  belirleyicilerden kaynaklı farklılıklar her zaman için araştırma konusu olmuştur.

Son yıllarda sporun “endüstri” olarak gelişmesi, beraberinde bilimi ve teknolojiyi de oyuna dahil etmiştir. Özellikle cinsiyet ve ırk farklılıklarından kaynaklı performans değişimleri, Genetik Bilimi açısından ele alındığında, çok çarpıcı ve devrim niteliğinde bulgulara ulaşılmıştır.

Sporun tarihine geri dönerek, Genetik Biliminin neden bu kadar önemli olduğuna dair çarpıcı olayları gün ışığına çıkarmakta fayda var.

1936 Berlin Olimpiyatları bir bakıma Nazi Almanyasının üstün ırk teorisiyle yücelttiği Aryan Irkının gövde gösterisi olarak planlanmıştı. Fakat Amerikalı siyahi Atlet Jesse Owens, bütün planları altüst edecekti. 4 farklı dalda , üstelik rekor dereceler ile 4 altın madalya kazanarak tarihe geçmesi ve bir bakıma bütün teorileri altüst etmesi, Spor Bilimi’ne bambaşka bir boyut kazandırmıştı.

  • Irksal farklılıkların performans üzerine doğrudan bir etkisi var mıydı?
  • Neden, özellikle hız ve çabukluk gerektiren sporlarda siyahi atletler daha önde iken,
    teknik kapasite gerektiren ve bireysel beceriye dayalı sporlarda beyaz ırk daha ön plana çıkmaktaydı?

Son yıllarda fazlasıyla önem kazanarak Spor Bilimlerine dahil olan Genetik Bilimi alanında ülkemizde de önemli ve anlamlı çalışmalara imza atılmaktadır.

Üsküdar Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Moleküler biyoloji ve Genetik Bölümü
Öğretim Görevlisi Doç. Dr. Korkut Ulucan, egzersiz ve spor genetiğinin her geçen gün önem kazandığını, bunun artık önemli spor adamlarınca da vurgulanan bir disiplin haline geldiğinin altını çizerek Spor Eczacılığı hareketimize katkı olabilmesi amacıyla Genetik Biliminin Spor ile ilişkisini  bizlerle paylaştı,

Sporcu adaylarının veya spora başlayacak olan bireylere uygulanabilen genetik testler ile bireylerin ne tip egzersize uygun olduklarının belirlenebildiğini belirten uzmanlar, böylece vücudun gereksiz zorlanmasına karşı önlem alındığını söylüyor.
Genetik testlerle sakatlıkların, ani sporcu ölümlerinin önüne geçilirken hekimler ve spor adamları da genetik testlerle önemli bilgiler elde ediyor.

‘Sportif performansın belirlenmesinde genetik verilerin önemi büyük. Her geçen gün yeni veriler bilgi havuzuna eklenmektedir. Bizler de bu gelişmeleri takip edip sporcu gelişim ve performanslarına olan etkilerini araştırıyoruz. Elde edilen veriler, bizlere yakın gelecekte çok daha önemli bilgiler sağlayacak.

Sporcu için genlerin önemi

Sporcu adaylarının veya spora başlayacak olan bireylere uygulanabilen genetik testler ile bireylerin ne tip egzersize uygun oldukları belirlenebiliyor. Böylece vücudun gereksiz zorlanmasına karşın önlem alınmış oluyor. Genetik testler sakatlıklardan tutun da ani sporcu ölümlerinde bile hekimlere ve spor adamlarına değerli bilgiler verebilmektedir.

Sporcu beslenmesi genetik yapıya göre olmalı

Sadece fiziksel yatkınlık değil, aynı zamanda beslenme programları da sporcularda genetik yapılarına uygun düzenlenebilmekte. Bireylerin bazı besin türlerinden ne ölçüde faydalanabildikleri genlerimizde saklı. Yapılan analizler ile bunları anlayabiliyoruz.

Gen dopinginin önlenmesinde Genkartlar

Sporcuların erken dönemlerinde yaptıracakları genetik analizler, sadece uygun sportif aktivitenin veya beslenme programlarının oluşturulmasında değil, aynı zamanda ileride oluşabilecek “gen dopingi” şüphesine karşı da sporcuları koruyacaktır. Bu sayede sporcular, kendilerine yöneltilme ihtimali olan gen dopingi suçlamalarına karşı da kendilerini savunmuş olacaklardır.

Kişiliğimizi belirleyen genetik faktörler sporcu başarısında da önemli

Stres, kaygı, agresyon gibi psikolojik durumumuza etki eden genetik parametreler aynı zamanda sportif başarımızın da belirlenmesinde etkili oluyor. Aşırı stresli sporcuların erken yaşta psikolog desteğine yönlendirilmesi, oyunlar sırasındaki taktiksel uygulamalar, bireylerin spor hayatına etki edebiliyor’.

Mark J. Rebilas-USA TODAY Sports ORG XMIT: USATSI-182936

ABD IDEAL GENETIKTE FUTBOLCU ORDUSU HAZIRLIYOR

Spor genetik çalışmaları ile atletik performansa yatkınlığı sağlayan, herhangi bir sportif faaliyette fizyolojik özelliklerin
artmasına neden olan, spor branşına uygun anatomik yapının oluşmasını sağlayan, ağır idman sonrası sakatlanma risklerini belirleyen genlerin analiz edilmesi mümkün.
Bireysel antreman programları ile vücudun gereksiz zorlanmalara maruz kalmadan gelişmesi sağlanabilir. Sakatlanmaların önüne geçmek, olası ani kalp krizlerini engellemek de mümkün.

Şu an ABD, Japonya, İspanya ve Kazakistan’da genetik yapılarına göre olimpiyatlara sporcu yetiştiriliyor.

ABD özellikle en geç 10 yıl içinde futbola hakim olacak. Futbol için en ideal genetik yapıya sahip çocuklardan bir ordu kuruyor. Yakında görmeye başlarız bu çocukları.

Genlerine bakıp neye göre ayırıyorlar?

Bazı genlerin belli tarz sportif aktivitelere olan etkileri biliniyor.
Örneğin Japonya ve Avusturalya’da, atletizm yapacak olan bir sporcu, alfa- aktinin 3 genine (ACTN3) göre ne tarz (kısa mesafe yani sprinter veya uzun mesafe yani maraton) koşacağına yönlendiriliyor.
Futbolda da ne tip saha içi görev alacağının belirlenmesinde etkili. Şu an dünyada gen dopingi konusu gündemde. Ancak henüz böyle bir şeyi tespit etmek mümkün değil.

Doç.Dr.Ulucan kendi genetik yapısını incelemeyi de ihmal etmemiş elbette,

Ben atlet olsam sprinter değil maratoncu, futbolda kanatta değil orta sahada yük alan görevlerde başarılı olurdum. Dayanıklılığım yüksek. Mesela boksör olsam da ilk raundlarda değil, rakibi yorup son roundda işi bitirirdim. Yüzücü olsam kısa mesafede başarılı olamazdım, uzun mesafe yüzebilirdim.